Als de toekomst net zo drastisch anders is…

Terug, vooruit! – Diorama Welgelegen

Op 16 februari mochten Remco Rolvink en ikzelf een presentatie houden voor de bewoners van de wijk Welgelegen in Haarlem met als onderwerp hoe de toekomst van deze wijk er uit zou zien. Niet over een jaar of vijf, maar  veel verder de toekomst in turend: 20, 30 zelfs 50 jaar.

Om grip te krijgen op dergelijke tijdsbestekken vonden we het aardig om eerst eens terug te kijken. Wat gebeurde er 10, 20 of 50 jaar geleden? En hoe zag Haarlem er 100 jaar geleden uit? We merkten dat het belangrijk is om de situatie van Welgelegen ook in de context van tijdgeest en wereldwijde ontwikkelingen te plaatsen. Het geeft achtergronden bij het heersende straatbeeld van die tijd en verklaart soms waarom de dingen zijn zoals ze zich op de foto tonen. Illustrerend is bijvoorbeeld de introductie van de mobiele telefoon in 1993 en het kunstwerk van gestapelde telefooncellen op het Houtplein in 1990. Op foto’s van dezelfde plek staat 15 jaar later alleen het kunstwerk er nog en zijn alle andere openbare telefooncellen verdwenen.

Het Houtplein ca. 100 jaar geleden

Het Houtplein ca. 100 jaar geleden

Aan de hand van 1 en hetzelfde beeld kijken we terug en vooruit. Als een kijkdoos waar de tijd in verstrijkt geven we een mogelijk beeld van wat er op het Houtplein zou kunnen gebeuren. Te beginnen bij hoe het ooit was. Precies 100 jaar geleden was Nederland neutraal in de eerste wereldoorlog, was er watersnood rond de Zuiderzee, publiceerde Einstein zijn Algemene Relativiteitstheorie, ging kruidenier Clarence Saunders in het Amerikaanse Memphis voor het eerst levensmiddelen voorverpakken vanwege een personeelstekort en introduceerde hij zo het zelfbedieningssysteem in de winkel en sloot Haarlemse brouwerij ’t Scheepje’ zijn poorten. Op het Houtplein flankeerde aan beide zijden bomenrijen de statige herenhuizen en werd het plaveisel van gevel tot gevel alleen bevolkt door wandelaars en een enkele fietser.

Het Houtplein in 1957

Het Houtplein in 1957

Een luttele 40 jaar later rijdt er een tram op het plein, is de vrije verkeersruimte ingeruild door duidelijke zones voor verschillende vormen van verkeer en heeft een bioscoop haar deuren aan het Houtplein geopend.

Het Houtplein in 1966

In 1966, 50 jaar geleden,  werd de eerste ‘zachte’ landing op de maan door het onbemande Russische ruimtevaartuig Loena 9 uitgevoerd, vond de eerste niertransplantatie in Nederland plaats, wordt de rijtoer tijdens het huwelijk van Prinses Beatrix en Claus van Amsberg verstoord met een rookbom, start Mao Zedong de Chinese  Culturele Revolutie, wordt de Coentunnel in gebruik genomen en geven The Beatles hun laatste concert. In Haarlem wordt het beeld ‘winkelen’ van Kees Verkade in de Grote Houtstraat geplaatst. Op het Houtplein zijn extra rijstroken asfalt aangelegd en is de tram vervangen door bussen.  Neonletters op de Lido bioscoop krijgen snel navolging in reclames op gevels en daken rond het plein.

Het Houtplein in 1986

Het Houtplein in 1986

20 jaar daarna vindt weer een rigoureuze verandering plaats op het Houtplein: De individuele gebouwen aan de oostzijde worden afgebroken en het ontstane gat ligt te wachten op de nieuwe ontwikkeling.

Het Houtplein in 2006

Het Houtplein in 2006

De kleine geveltjes hebben plaats gemaakt voor de grootschaliger ontwikkeling van het provinciehuis. De eerste aanvulling heeft ook al plaatsgevonden met de bouw van een bankgebouw dat hier al van naam is verschoten.

Het Houtplein in 2016

In de tussenliggende decennia tot aan 2016 is de wereld niet minder snel veranderd. Na de metamorfose met de sloop van bijna de gehele oostelijke gevelwand, de bouw van het Provinciekantoor en inmiddels ook alweer de update van dat gebouw, is de hoeveelheid ruimte voor autoverkeer teruggedrongen, terwijl er meer auto’s dan ooit passeren en is de meest recente ontwikkeling een volledig demasqué van Haarlem winkelstad met leegstand op elke hoek van het Houtplein.

Het Houtplein in 2036

Het Houtplein in 2036

De sprong vooruit brengt ons eerst in 2036. Al in 2016 is voor het eerst tijdens de technologiebeurs van Las Vegas de éénpersoons-drone voor de consumentenmarkt gepresenteerd. De nieuwe mobiliteit neemt letterlijk een vlucht die qua opkomst en dominantie te vergelijken is met de mobiele telefoon. Vanaf 2026 zijn er al nauwelijks auto’s meer en nemen stadsbesturen overal ter wereld het besluit om de vervuilende auto definitief uit het straatbeeld van de stad te weren. In 2036 levert dat een bijna volledig groen Houtplein op. De openbare ruimtes worden vergroend, mede om de toenemende hittestress door de serieus waarneembare klimaatverandering te lijf te gaan.

Het Houtplein 2046

Het Houtplein 2046

De utilitaire voorzieningen van de voller wordende stad lossen we als vanzelfsprekend in de derde dimensie op. Drones en heli-bussen krijgen een plek op het dak. Een nieuw landschap dat doormiddel van lichtgewicht materialen met nanotechnologie probleemloos boven op de bestaande stad kan worden geplaatst. We komen ons huis van bovenaf binnen.

Het Houtplein 2056

Het Houtplein 2056

De ontwikkelingen leiden tot een beeld van het plein waar na de vergroening van de publieke ruimte, ook de noodzakelijke vernatting heeft plaatsgevonden. De stijgende zeespiegel wordt aan de Nederlandse kust met succes het hoofd geboden, maar toenemende kweldruk en steeds hevigere regenbuien zorgen er voor dat ook op het Houtplein water stroomt en de groene ruimte verrijkt is met kreken en waterpoelen. Deze worden natuurlijk niet alleen als overlast beschouwd, maar vooral ook heerlijk recreatief gebruikt.

Het Houtplein 2066

Het Houtplein 2066

In 2066 realiseren we ons eens te meer waar we vandaan komen en met een eeuw van razendsnelle technologische ontwikkelingen is de hang naar het Houtplein van 1916 met rustieke gevels weer binnen handbereik omdat iedereen volledig zelf kan bepalen hoe producten er uit moeten zien; aan het Houtplein realiseert menig eigenaar zijn ‘originele’ herenhuisgevel aan het plein dat inmiddels park is geworden.

Het hierboven geschetste diorama is niets anders dan een oefening in loslaten van wat we al kennen en op basis van te verwachten wereldwijde ontwikkelingen associëren we een mogelijk scenario. Wellicht zijn de  eerste tekenen  in het licht van deze gedachten al zichtbaar. Wij wensen het Houtplein, Welgelegen en Haarlem hoe dan ook een daadkrachtig ‘Vooruit!’.

Door Remco Rolvink en Berrie van Elderen.

De pdf van de presentatie met alle beelden is hier in te zien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.